محمد بن حنفيه بودند « 1 » و زمانىكه او در سال 81 ق در شهر مدينه از دنيا رفت ، گروهى از آنان كسى را به‌عنوان جانشين و وصى او نپذيرفتند و اعلام نمودند كه او همان مهدى موعود است و لذا نمرده و بلكه غايب گرديده است . از ميان زيديه نيز گروه‌هايى عقيده به غيبت زيد بن على و ديگر رهبران خود را ابراز نمودند ؛ « 2 » از آن جمله گروهى از ايشان به مهدويت و غيبت محمد بن عبد الله حسنى معروف به نفس زكيّه عقيده داشتند . « 3 » از ديگر فرقه‌هاى شيعى كه عقيده به غيبت را اظهار كردند گروهى بودند كه به مهدويت امام باقر عليه السّلام قائل شدند « 4 » و نيز فرقهء اسماعيليه كه اسماعيل پسر امام صادق عليه السّلام را وصى و جانشين وى مىدانستند و گروهى از ايشان درباره او عقيده به غيبت و رجعت داشتند . « 5 » بدين ترتيب شمار زيادى از فرقه‌هاى جدا شده از شيعه چنين عقيده‌اى را اظهار مىداشتند . اين امر تا آغاز غيبت امام دوازدهم

--> ( 1 ) . كيسانيه منسوب به كيسان ، گروهى از پيروان مختار ثقفى بودند كه عقيده داشتند پس از على عليه السّلام محمد بن حنفيه امام است و او به مختار مأموريت داد تا به خون‌خواهى امام حسين عليه السّلام قيام كند . برخى كيسان را لقب مختار دانسته‌اند به سبب كياستى كه داشت و برخى نام يكى از افراد او مىدانند كه رهبرى اين طايفه را به دست گرفت . كيسانيه بعدها به فرقه‌هاى متعددى منشعب شده و عقايد افراطى يافتند . گروهى از آنان نيز به مهدويت و غيبت ابو هاشم ، فرزند محمد بن حنفيه و ديگر رهبرانشان قائل شدند . ر . ك : نوبختى ، همان ، ص 26 - 34 ؛ اشعرى ، همان ، ص 26 - 27 . ( 2 ) . نوبختى ، همان ، ص 48 . ( 3 ) . همان ، ص 61 . محمد بن عبد اللّه بن حسن بن حسن بن على عليه السّلام ، در سال 145 ق رهبرى زيديان را به عهده گرفته و در مدينه عليه منصور خليفه عباسى قيام كرد و در نبردى با سپاه عباسى كشته شد . ( 4 ) . بغدادى ، الفرق بين الفرق ، ص 59 و شهرستانى ، الملل و النحل ، ص 147 . ( 5 ) . نوبختى ، همان ، ص 78 . وى مىنويسد : عقيده به غيبت فقط در ميان شيعيان بروز نكرد ، بلكه طوايفى از غير شيعيان نيز چنين عقيده‌اى را ابراز مىكردند از آن جمله فرقه ابو مسلميه بودند اينان گروهى از هواداران بنى عباس و قائل به امامت ابو مسلم خراسانى بودند و پس از به قتل رسيدن او اظهار داشتند او زنده و غايب است . ابو مسلميه توسط منصور عباسى سركوب و نابود شدند . ر . ك : نوبختى ، همان ، ص 47 - 53 ؛ اشعرى ، همان ، ص 64 - 70 .